terug

Burgemeesters blij met preventieve aanpak relschoppers. Voetbalwet: ruim arsenaal aan middelen

De Eerste Kamer is vorige week met een ruime meerderheid akkoord gegaan met de nieuwe Voetbalwet. Met deze ‘wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast’ krijgen gemeenten bevoegdheden om preventief in te grijpen. Burgemeesters zijn er blij mee. Niet alleen in betaald voetbal-gemeenten maar ook in gemeenten met amateurvoetbal: ‘De omvang is hier misschien wat kleiner, maar het probleem is vergelijkbaar.’

De Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen, zelf eerder Tweede Kamerlid voor de PvdA, is ronduit verheugd over de instemming van de Eerste Kamer met wat de Voetbalwet is gaan heten. Dat die een stuk breder ‘werkt’ is nog maar weinigen bekend. De wet kan ook soelaas bieden bij allerlei soorten overlast in de openbare ruimte en kan ouders dwingen kinderen die nog geen twaalf zijn na een bepaald tijdstip binnen te houden.
Wolfsen is vooral blij met de nieuwe wet omdat die burgemeesters meer ruimte geeft preventief op te treden. Het strafrecht voorziet niet op deze manier in stadion- en gebiedsverboden in combinatie met een meldplicht. Sterker nog, als een verdachte eenmaal opgepakt en veroordeeld is en in hoger beroep gaat, kan het jaren duren voor hij daadwerkelijk kan worden aangepakt. De nieuwe wet legt ín het proces een gebieds- of samenscholingsverbod met een meldplicht op.
Bij elkaar vindt Wolfsen de wet zoals die er nu ligt een ‘welkome aanvulling’ op de APV: ‘In de eindafweging is de winst groter dan de bedenkingen die je erbij kunt hebben. Dat je hiermee niet in één klap alle voetbalgeweld oplost, geloof ik onmiddellijk. Maar het is wel een belangrijke stap en ook een stap in de goede richting.’

Nodig
Of hij de bevoegdheden ook echt gaat gebruiken? Wolfsen: ‘Ik hoop dat het niet nodig is, maar vrees dat het in bepaalde gevallen wel nodig zal zijn.’ Hij denkt daarbij zowel aan het voetbal in en om het stadion als aan Utrechtse wijken als Kanaleneiland en Zuilen die met enige regelmaat lijden onder ernstige overlast en dreiging. Wolfsen: ‘Als mensen bij herhaling de openbare orde verstoren, kun je hen met termijnen die straks oplopen tot een jaar een meldplicht, een wijkverbod of een samenscholingsverbod opleggen.’
In Kanaleneiland werkt die aanpak. De overlast en intimidatie zijn er gedaald. Dan is het instrument niet meer nodig. In de wijk Zuilen is het al bestaande samenscholingsverbod, aldus Wolfsen, ‘nog wel even nodig.’ De Voetbalwet maakt volgens hem een einde aan de onzekerheid van wat in dit verband kan en niet kan: ‘De landelijke wetgeving bevestigt dat de burgemeester onder bijzondere omstandigheden een verbod kan opleggen.’
Dat is juridisch van betekenis maar vooral ook in de praktijk. ‘In situaties waarin mensen naar het gemeentebestuur en in het bijzonder naar de burgemeester kijken van “waarom doet u hier niets aan?” terwijl wij met lege handen stonden’, weet Wolfsen uit ervaring.

Twaalfminners
Het derde element in het wetsvoorstel, de regeling voor twaalfminners die er op het laatste moment in de Tweede Kamer is ingevlochten, lijkt een vreemde eend in de bijt, beaamt Wolfsen. Maar ook hier roept de praktijk om harde, zij het in dit geval nog alleen bestuurlijke maatregelen. Wolfsen: ‘Waar we ook in Utrecht tegenaan lopen is dat er een stevige groep van onder de twaalf is die op een vrij serieuze manier de openbare orde verstoort. De ouders laten het volledig afweten, de school krijgt er lastig grip op en het jongerenwerk slaagt er maar gedeeltelijk in deze groep te bereiken. Dan vind ik het mooi dat je niet op basis van het strafrecht (dat begint bij twaalf jaar en menigeen de rest van zijn leven achtervolgt, red.) maar op basis van het bestuursrecht tegen deze kinderen kunt zeggen dat ze op straffe van een boete op tijd naar binnen moeten gaan en dat je ook de ouders erop kunt aanspreken. Want het zijn hún kinderen die ondanks hun jonge leeftijd een hoop ellende in de buurt veroorzaken. Dus haal ze binnen, anders kost het je geld. Helaas is dat soms het enige dat werkt.’

Amateurvoetbal
Instemmende reacties ook in gemeenten met amateurvoetbal. Burgemeester Jos Wienen (CDA) van de ‘niet betaald voetbal-gemeente’ Katwijk ziet de Voetbalwet zonder meer als een verbetering van de aanpak van notoire voetbalvandalen en andere relschoppers in het dorp: ‘Wij hebben bij sommige amateurwedstrijden helaas ook een heel vervelende sfeer omdat groepen supporters elkaar opzoeken en proberen tot confrontaties te komen.’
Intussen heeft de gemeente redelijk zicht op de patronen. Wat opvalt is dat een relatief klein aantal personen de boventoon voert: ‘Zij proberen anderen op te hitsen en mee te slepen.’ Ook blijkt het vaak om dezelfde mensen te gaan die aanwezig zijn – en een actieve rol spelen – op plekken waar ongeregeldheden voorkomen. Zij verschijnen bij voetbalwedstrijden in Katwijk, maar sommigen duiken ook op bij confrontaties rond betaald voetbalwedstrijden, bij de rellen in Hoek van Holland of in de wijk Ondiep in Utrecht.
Wienen: ‘Die mensen willen we graag aanpakken. Want als je kunt voorkomen dat relschoppers elkaar opzoeken, heb je minder politie-inzet nodig en voorkom je ook dat dingen uit de hand lopen.’ De Katwijkse burgemeester weet waarover hij praat: in het dorp hebben onderlinge vetes tussen supportersgroepen al enkele keren geleid tot vervelende incidenten en confrontaties.

Ruimte
De nieuwe wetgeving voorziet volgens hem in de ruimte en de bevoegdheden om dit soort excessen aan te pakken. Op basis van de plaatselijke verordening kan de gemeente mensen al een gebiedsverbod opleggen, maar daar komt nu een aantal instrumenten bij. Wienen noemt als belangrijkste uitbreiding de meldingsplicht, die inhoudt dat sommigen zich ten tijde van een wedstrijd melden bij een bepaald politiebureau.
In weerwil van alle scepsis van (rechts)wetenschappers, die vrezen dat burgemeesters er in de praktijk niet zoveel mee kunnen en dat de handhaving helemaal moeilijk wordt, is Wienen een stuk optimistischer: ‘Ik begrijp hun inschatting wel vanwege alle voorwaarden waar je aan moet voldoen, maar ik ben op dit punt heel pragmatisch. Die wet biedt preventief wel degelijk mogelijkheden.’

Rechtsbescherming
In diezelfde lijn weegt voor hem zwaarder ‘dat je met elkaar een probleem oplost’ in plaats van te blijven hangen in principiële discussies dat de rechtsbescherming van de betrokken jongeren wel eens onder druk kan komen te staan. Zo vroegen tegenstemmers GroenLinks en D66 zich in de Eerste Kamer af of iemand straks nog wel voor zijn eigen huis rond mag hangen.
Wienen: ‘Het gaat hier echt niet om iets kinderachtigs. Wij hebben in onze aardige kustplaats meegemaakt dat groepen Feyenoord-supporters op uitermate bedreigende wijze door het dorp trekken, daarbij kreten scanderend als “hamas, hamas, joden aan het gas”, en de confrontatie zoeken met tegenstanders. Dat is principieel onaanvaardbaar. Ik vind dan ook dat wij daar als overheid tegen op moeten treden. Daarvoor kun je honderd man ME of nog meer inzetten, maar je kunt deze ordeproblemen ook voorkomen door er voor te zorgen dat opruiers niet in de buurt kunnen komen.’
Wienen noemt de wetgeving een ‘kleine bijdrage’ om als overheid effectiever en preventief te kunnen optreden. ‘Een extra instrument is zeer welkom, ook al doen we samen met de Katwijkse clubs al veel. De omvang is hier misschien wat kleiner, maar het probleem is vergelijkbaar’, zegt hij. ‘En als het al bij ons speelt, zal het in bepaalde steden met een grote aanhang van betaald voetbalorganisaties nog veel meer spelen.’
De nieuwe wet kan al per 1 oktober in werking treden, aan het begin van het nieuwe voetbalseizoen. Ook al zijn er volgens de Nederlandse Politiebond (NPB) nog veel hardere maatregelen nodig om ‘serieuze relschoppers’ werkelijk af te schrikken.

Klaas Salverda